Firsatcilik ve Cektigimiz Acilar (ya da Congo'dan Haber var!)

Bugun derste ic savas ve baskaldiri (civil war and insurgency) konusunu isliyorduk. Bu konulardaki teoriler iki ana baslikta inceleniyor, kisace greed vs. grievance diye yerlesti jargona (Collier ve Hoeffler makalesinin izleri). Greed dedigin bildigin firsatcilik, elinin altindaki imkanlari (elmaslar mesela) ve devletin zayifligi gibi faktorlerin varligini firsat bilip ne koparsam kardir diyerek ise girisenler. Grievance turu aciklamalar ise "bizi ezdiler, bize esit hak vermediler, bizi biz oldugumuz icin hor gorduler" vs. turu "biz"im cektigi"miz" acilardan dem vuran primordial soslu teoriler. Burada not edilmesi gereken, basinda ve halk arasinda, ve hatta bu insurgent gruplarin kendi diskurlarinda genis yer tutan "grievance" aciklamalarinin yetersizligi. Yani buyuk etkileri olabilir mobilizasyon acisindan ama kendi basina yeterli degil (sufficient degil, necessary olduklari konusu supheli). Yeryuzunde cok fazla "aci ceken" grup var (her turlusunden), ama mobilize olan, ayaklanan, devletle savasa girisen grup sayisi potansiyel dusunulurse cok ufak bir oran. Acilar yetmiyor yani, ustune bir seyler gerekiyor "hoyda bre!" demeleri icin insanlarin.

Dersten saatler sonra evde google readerimdan okudugum su yaziyi gorunce komigime gitti, tuh dersten once gorseymisim dedim. Gidip dersin web sayfasina koysam mi dedim, belki sonra koyarim. Simdilik buraya bir link vereyim. Okuyun siz de, bakin gerillalarin degirmeninin suyu nereden geliyormus. Congo'ya baglanalim.

Kucuktum Ufaciktim...

...70 yasinda bir kart horozun tecavuzune ugradim...
ya da
...polisin onune suruldum, dayak yedim, vuruldum...

Cocuk deyince normalde insanin aklina boyle masum, dunyanin kotuluklerinden habersiz, kotulugun nereden gelecegini bilmedigi icin de sarilip sarmalanasi, korunup kollanasi kucuk insanlar gelir. Cocuk deyince normalde insanin icinde bir merhamet uyanir. Cocuk deyince normalde biz gocup gidince kalan onlar olacak diye hem kiskanilir hem umitle dolunur. Cocuk deyince normalde akla dondurma, bebek, oyuncak araba, cicili bicili kiyafetler, seker, gazoz, oyunlar, renkli kalemler, sayi fasulyeleri, dogumgunu pastalarina dikilmis minimal sayida mum gelir. E ama gazetelere bakiyorum, cocuklar -henuz Nisan ayina cok olmasina ragmen- mansetteler. Bakiyorum, mansetteki cocuklarin bebeklerle, sekerlerle, gazozlarla orulu dunyasi olmasi gereken, kozalarda korunmasi gereken cocuklarla alakasi yok. Bu cocuklar bebegi sekeri goremeden kozalari caart diye yirtilip icinde alinmis gundemin ortasina caatt diye firlatilmis cocuklar. Bakinca insanin icinde dogan duygu merhamet degil, ona firsat kalmadan cocuklara acima (ki merhametten farkli bir sey) ve onlarin bu hallerinden sorumlu olanlara karsi bir hinc ve igrenti oluyor.

Iki tur vaka var. Birincisi cinsel istismar ve tecavuze ugrayan cocuklar. 14 yasindaki bir kiza tecavuz ettigi iddia edilen Huseyin Uzmez'in cocugun fiziksel ve ruhsal olarak olaydan etkilenmedigini belirten bir adli tip raporu yuzunden tutuksuz yargilanmasina karar verilip serbest kalmasi ve sonrasinda da kanal kanal dolasip sacmasapan konusmasi uzerine konusuluyor bu konu daha cok. Ama Uzmez vakasi tek degil, onunla ayni gunlerde gazetelerde en az 2-3 cocuk tecavuzu haberi daha gordum. Genelde de aile ici tecavuzler ustelik.

Bir cocugu cinsel istismardan korumak icin ailesine, kendi ana babasina guvenemeyeceksek kime guvenecegiz??? Uzmez bu davada suclu, aksini iddia etmiyorum, ama kizin annesi de en az onun kadar suclu. Nasil bir anne ki bu adamdan iki kurus maddi beklenti veya guvence icin kizini adamin koynuna sokuyor, bile bile. Ve bu cocuk da icinde kopan firtinalara ragmen bulundugu kurumda hala anne ozlemiyle uykusuz kaliyor (psikolog raporlarinda oyle denmis). Diger durumlarda da cocuguna tecavuz eden babalar, cocuguna tecavuz eden amca/dayi/yegen vs. tiplere goz yuman babalar, ve cogu ornekte ne oldugunu bile bile sesini cikarmayan anneler var. Eve aldigi herif 17 aylik bebegine (cocuk bile degil yahu, bebek!) tecavuz ederken kim bilir ne cehennemde olan anneler var. Benim cocugum yok, bir kedicigim var. Ona yan bakani parcalayabilirim, o derece korumaci hislerim var hayvana karsi. Bu kadinlar bu cocuklari 9 ay karinlarinda tasiyorlar, eziyetle buyutuyorlar. Nasil "tecavuz"e goz yumabiliyorlar aklim almiyor, vallahi almiyor.

Bunu, kadinlarin cocuklarina, kizlarina karsi bu acimasizligini sadece bir sekilde rasyonalize edebiliyorum: women's patriarchy (yani kadinin ataerkilligi). Bu terminolojiyi ben uydurdum, arama taramalarima gore literaturde bu sekilde kullanilmiyor (Kullanacak olursaniz ya mesaj atin "aslinda su kisi kullanmis" deyin, ya da blogumu cite edin diyerek ortami sulandirdiktan sonra ciddiyetime doneyim). Deniz Kandiyoti'nin "bargaining with patriarchy" yani ataerkillikle pazarlik etmek diye bir kavrami var. Diyor ki kadinlar dezavantajda olduklari, guc sahibi olmadiklari ataerkil bir duzende bir sekilde varolmak ve az da olsa otonomi saglayabilmek icin cesitli sekillerde duzenle aldim verdim ben seni yendim oyunlarina giriyor. Benim "women's patriarchy" dedigim sey, bunun ozel/spesifik bir cesidi, bu pazarliklarin bir kisminin sonucu. Mesela Afrika'da female genital mutilation (FGM-Kadin sunneti) uygulamalarinda genc kizlara operasyonu yapan da, onu oraya goturup zapteden de kadindir (ikincisi annesidir hatta). Mesela bizim yeni model namus cinayeti (yani namus intihari) vakalarinda zehirli yiyecegi, boyuna gecirmelik urgani goturup kiza veren yine kadindir (cogunlukla annesi, ya da hala/yenge/abla). Mesela (Kandiyoti'de de var bu ornek) Orta Asya'da kendisi de gencliginde cok cektigi halde gelinini kole gibi kullanan, her turlu eziyeti cektiren kaynanalar da kadindir. Bu kadinlar hemcinslerine, hem de akrabalari, cocuklari olan kizlara erkeklerin etmedigi bu eziyeleri bilerek ve isteyerek yapmiyorlar. Ataerkil dunyada varolabilmek icin bunu yapmak zorundalar. Kadinin ataerkilligi, bir kadinin diger bir kadina ataerkil mentalitede bir erkekmiscesine yaklasimi, davranisi kendisinin o dunyada varolma savasindan ileri geliyor.

Ben tabii -sukretmeli saniyorum- herhangi bir sey icin baska bir insana mecbur olmadigim icin (oyle de ozgur kizim) kedime yamuk yapana "hot!" diyebilme luksum var. Gel bir de bunu 8 cocuklu, issiz, egitimsiz bir kadin icin soyle. Diger 7 cocugunun bekaasi icin diger birinin onune fare zehirini koyabiliyor. Mecbur.

Tabii bu rasyonelizasyonlar da bir yerde tikanip kaliyor, pes ediyorum. Cocuklari korumak icin anne babalara guven olmaz diyorum, nerde bu devlet diyorum. Devlet korusun cocuklari evet! ABD'de oyle mesela, filmlerde falan gormussunuzdur, hastane dizilerinde ya da. Doktor ailesinin cocugu dovdugunden falan suphelenirse hemen sosyal hizmetler gorevlisini cagiriyor, gorevli cocugu aileden alip devlet korumasina gecirme yetkisine sahip. Evet, birak tecavuzu neyi, cocuga fiske attigin farkedilirse gitti cocuk. Super di mi? Devlet alsin cocugu, sefkatli kollarinda buyutsun. Yine amerikalilarin deyimiyle "yeah right!" diyorum, ya da tiki Selin deyimiyle "oooldu gozlerim doldu!"

14 yasinda cocugun tecavuze ugrayip da ruhsal olarak etkilenmedigini rapor edebilecek kurumlara sahip bir devletten bahsediyoruz. Resmi evlilik yasinin 14'e indirilmesini onerebilen yargitay hakimlerine, ve bunu oturup tartisan Adalet Bakanligi memurlarina sahip bir devletten bahsediyoruz. Bizzat Cocuk Esirgeme Kurumlarinda korumasi altindaki cocuklara kurumun yetkilileri, mudurleri tarafindan taciz, tecavuz edilen bir devletten bahsediyoruz. Devlet cocuklari korusun, yeah right! Memurlari cocuklara kursun sikan bir devletten bahsediyoruz.

Evet, ikinci cocuk mansetlerimiz Apo-DTP-polis ekseninden geliyor. Malum Apo efendiye Imrali'da kotu davranilmis iddialariyla Istanbul dahil pek cok sehirde protestolar, mitingler, yuruyusler, kepenk kapatmalar oldu. Hatta isin komik tarafi, bunlarin buyuk kismi Turkiye Cumhuriyeti'nin BASbakani Erbakan guneydogu'da turlarken oldu. Apo mapo bahane, DTP 22 Temmuz'un rovansini aliyor, verilen mesaj belli "Gizli oy verilen kabinlerden galip sen cikabilirsin AKP ama buralar hala benim kurtarilmis bolgem, gelip dolasmaya kalktiginda ortaligi kan golune cevirme kudreti bende". Turkiye'deki Kurtlerin de, DTP'nin de gecerli ve kaale alinmasi gereken, kaale almanin otesinde duzeltilmesi gereken sorunlari (ing. grievance) var, ama onlari dile getirmenin yolu halki boyle galeyana getirip, siddete canak tutmak midir? Hele hele de, cocuklari on saflara surmek midir?

Guneydogu Filistin olmus, son haberler ve fotograflari bunu gosteriyor. Turkiye'nin icinde bir Filistin var. Robocop polislere karsi eli tasli sopali cocuklar. Israil'e bakip "caniler!" diyen, Filistinli cocuklara bakip "bu ne geri kalmislik, bu ne sefalet!" diyenler. Ahanda aynisi bizim ulkemizde oluyor? Ama buradakine bakinca Allahsiz Kurt teroristler, cocuklari pis islerine alet ediyorlar filan fistik. Evet, cocuklar -kim olduklarini tam bilmiyorum- birileri tarafindan sokaga suruluyor, "ben de gidicem!" dediginde "sen otur!" denmiyor en azindan. Cocuklar bu isin icine bir sekilde giriyor. E, sonra? Sonra polisler karsilarindaki duzenli orduymus gibi girisiyorlar, dovuyorlar, vuruyorlar, gozaltina almadan tutukluyorlar, yine dovuyorlar. Uzaktan bakip saskinlikla kalakaliyorum ben bunlari okudukca, mesela su fotograflara baktikca. Cocuklarin oraya cikmasina izin verenler (aile olsun politikaci olsun) kadar onlara el (ya da cop, silah) kaldiran "guvenlik" guclerine de yaziklar olsun. Bu cocuklara uniformali adamlar el kaldirdiktan sonra o cocuklardan bu ulkeyi sevmelerini, bu devlete guvenmelerini isteyebilir misiniz? Yarin bir gun daga cikarlarsa "niye ciktin?" diye sitem edebilir misiniz? Bu cocuklari doverek PKK'yi bitirebilir misiniz? Haberlerden birinde, Adana'ydi saniyorum, gosteri olacak diye sokaga dikilen polislerle cocuklar plastik topla maca girismisler, onu anlatiyordu. Butun bu hengamede insani gulumseten bir o haber oldu. Neden onlar oyun oynayabilirken birkac sokak otesinde o polislerin arkadaslariyla o cocuklarin yukari mahalleden arkadaslari birbirlerine giriyorlardi? Fark ne ki?

Cezaevi deneyi ile unlu Zimbardo'nun "the Lucifer Effect" diye bir kitabi var, orada seker gibi guzel insanlar nasil cani seytanlara donusebiliyor ondan bahsediyor. 70 yasinda bir adam 14 yasinda bir cocuga nasil elini surer (ve de tvlerde "oh iyi yaptim"a gelen laflar eder)? Sesini duyurmak isteyen politikacilar cocuklari nasil polisin onune surer? Cocuklari koruyup kollamasi gereken devletin polisleri neden o cocuklari dover? Anlat Zimbardo, insanliktan nasil cikiliyormus anlat. Ben de iddialiyim, eger herhangi bir baglamda "cocuk" dendiginde "seker, gazoz, dondurma, oyuncak araba, bebek, oyun, sayi fasulyesi, boyama kitabi" gibi seyler degil "boks torbasi" "ellenecek cinsel obje" "minik mucahitler, savascilar" "terorist oglu terorist" gibi seyler geliyorsa icinizdeki lucifer sizi ele gecirmis demektir, insaniyetten cikmissiniz demektir. Icinizde kalmis olabilecek bir gidim insana ulasincaya kadar kendinize tekrar edin: O bir cocuk, O bir cocuk, O bir cocuk, O bir cocuk, O bir cocuk, O bir cocuk, O bir cocuk, O bir cocuk, O bir cocuk, O bir cocuk, cocuk, cocuk, cocuk, cocuk, cocuk, cocuk....

Birkac da link vereyim bitirmeden:
Radikal konusmus tas atan cocuklarla, 14-15 yasinda onlar da, Uzmez'in kurbani gibi. Bazilari bilgisayar oyunu saniyor, bazilari devletten cekmis birilerinin ocunu aliyor, bazilarinin yapacak daha iyi bir seyi gelecekten umudu yok. Kisacik bir haber, 5 cocugun dediklerini kisaca yazmislar, mutlaka okuyun (iciniz burkulmazsa insan degilsiniz, onu da soyleyeyim).
Ece Temelkuran yazmis tas atan "Korkunc Cocuklar"i ve de hesap sormus "14 Yas!"indaki kizlarla evlenip onlarin egitimlerine engel olan AKPlilerden (bu konuda ben de hesabimi sormustum hatirlayamadiysaniz bakiniz: ya sonra! ) Yildirim Turker de Huseyin Uzmez'in neye guvendigini sorgulamis, tecavuzlerin nasil olup da siradanlasabildigini de.

Kucukken cheezy "bir dunya birakin biz cocukara, islanmis olmasin goz yaslariyla, oynaya oynaya gelin cocuklar, el ele el ele verin cocuklar" diye bir sarki vardi. Imkansizi mi istemisiz sarkiyi soylerken nedir?

Ertesi gun gelen ek:
Aslinda belki yeni bir post yazilabilir bunun icin, ama ugrasamayacagim. Iste size cocuklarin cocuk oldugunu unutanlardan bir demet. Radikal tas atan cocuklarin pesini birakmiyor ve DTP Kadin Meclisi uyelerine soruyor onlari. Bu uyelerin konu hakkinda soylediklerini okurken yer yer "yaziklar olsun!" dedim, cunku satir altlarinda "dava cocuklardan once gelir" diyorlar. Cocuklarin yetistikleri ortamin zorluguna dikkat cekmisler, orasi hakli. Ama soyle de bir durum var: bir cocugun etrafinda olan biteni algilayisi ve ondan kendince yorumlar cikarisi degil bahsettikleri, bahsettikleri Kurt hareketi tarafindan cocuklara empoze edilen "olan biten budur" yorumu. Yani ablasi iskence goren bir cocuk olanlari yorumlarken politik bir yorum, analiz pek bulunmaz yorumlarinda. Ama birisi (ablasi da olabilir bu) ona Turk devleti bana bunu yapti, kahrolsun TeCe biji serok Apo falan derse cocugun kafasindaki yorumlar bambaska olacaktir. Bu haberi okurken aklima Ece Temelkuran'in Agri'nin Derinligi kitabinda Ermeni yetiskinlerin cocuklarina "soykirim"i "ogretmeleri" konusunda yazdiklari geliyor. Nefret ve korkunun minik kafalara bir guzel yerlestirilmesi. (Bu arada her postta Ece Temelkuran'dan bahsediyorum, link veriyorum, goren de tek okudugum o ya da yakin arkadasim falan sanacak).
Peki cocuga bu politik endoktrinasyonu yapanlar cocugu politiklestirmiyorlar mi? Bence politiklestiriyorlar. Ozunde -ta ozunde- cocugunu 70 yasindaki herife peskes cekmekten cok farkli degil. Acizliklerini, cehaletlerini ve akli melekelerin, karar verme yetisinin tam oturmamis olmasini kullaniyorlar. Bu bayanlara da tavsiyem, tekrarlayin: cocuk, cocuk, cocuk, cocuk, potansiyel militan degil, cocuk, cocuk, cocuk, kucuk apocuklar degil, cocuk, cocuk, cocuk, Kurt milletinin kurtaricisi degil, cocuk, cocuk, cocuk, cocuk...