Ya Sonra?

Su gunlerde universitede turban konusu yine pek bir gundemde. Fatih Altayli'nin programina cikan tesetturlu ve tesetturu savunan hanimlar ortaligi kasti kavurdu diyebiliriz. Ben onlarin soylediklerini vs. gecip aklima takilan baska bir meseleden bahsedecegim. AKP ve temsil ettigi muhafazakar kesimde kadinin yerinden. Bu konuda gecenlerde Boston Universitesi'nden Jenny B. White bir konusma yapmisti, cok enteresan buldum. Islami hareket icinde kadin kollarinin ne kadar aktif oldugunu biliyoruz, ama sahsen ben bu kadinlarin "ne" istedigini bilmiyordum. Cevremde muhafazakar kadinlar cok olmasa da var, ama onlar politik olarak pek aktif degiller, o yuzden o toplulugun ic dinamikleri ve gorusleri hakkinda cok aydinlatici oldu Jenny B. White'in sunumu. Onun ne dedigini uzun uzadiya yazmak yerine soyle bir link vereyim, Mart 2008 tarihli bu soyleside Ayse Gunes Ayata cok benzer seyler soylemis. Buyrun okuyun, ben ilginc ve ogretici buldum.

Politik gundemde olan konu: universitede turban. Basini orten kizlar da derslere girebilsinler, universiteden mezun olabilsinler. Mesele bu. YA SONRA? Mezun olunca ne olacak bu kizlar? Bunu niye kimse mesele etmiyor? Sonrasi aslinda oncesine sukrettirir belki. Cunku her halikarda bu kadinlarin adi yok.

Kizimiz basini orterek okudu, mezun oldu diyelim. Doktor oldu, muhendis oldu, bankaci oldu. Peki basini orterek doktorluk, muhendislik, bankacilik yapabilecek mi? Cok buyuk bir ihtimalle hayir. Burada yine yasaklara lanet okunabilir, tesetturle is dunyasinda varolmanin onundeki engeller elestirilebilir. Ama asil onemli soru su: neden turbanla universiteye girmek bir "cause" bir politik mucadele haline geldi de turbanla herhangi bir meslegi icra etmek (yani edememek) hic umursanmiyor? Danistay'in bir turbanli anaokulu ogretmeni hakkinda aldigi karar disinda pek gundeme gelmiyor basortulu meslek sahibi kadinlarin durumlari. Diger yazilarimda Islami kapitalden bahsettim birkac kez. Belki de tesetturlu kadinlar bu "Islami" sektorlerde kendilerine is bulabiliyordur da ondan sorun olmuyordur (atiyorum Pamukbank'ta calisacagina Al Baraka Turk'te calisiyordur falan). Ya da is dunyasinda tesettur universitedeki kadar politize olmadigi icin sorun olmuyordur, kendi aralarinda hallediyorlardir, anlayis gosteriliyordur (gazetelerde durup durup cikan "dininininnnn iste bilmemne hastanesindeki turbanli doktor!" haberleri buna isaret ediyor olabilir). Eger bu dogruysa, hastanede tesetturlu doktorun varolmasini saglayan, bunun gazete muhabirleri disinda kimseye sorun olmamasini saglayan sihirli sey neyse, nicin universitelerde yok ve varolamiyor?

Ve daha onemli "Ya Sonra?" senaryosu -ki girizgahta bahsi edilen akademisyenlerin bahsettigi sey. Tesetturlu kadinlar calismiyor! O kadar kavga gurultu okul, universite bitiriyorlar, meslek sahibi oluyorlar sonra evlendikleri anda her sey bitiyor. Evlerinin kadini oluyorlar. Onca okul, tedrisat ancak "kocalarinin egitimli karilari" ya da "cocuklarin egitimli anneleri" olmalarina yariyor. Bakin su haber -tarzi pek hosuma gitmese de- cok ilginc, en tepeden ornekler: Abdullah Gul ve Recep Tayyip Erdogan'in Turkiye'de veya Amerika'da okumus, mezun olmus kizlari okulu bitirdikleri gibi evlenip calisma hayatina baslamadan veda ettiler. Saniyorum oglanlarin esleri de ev hanimi olarak kaldilar. Simdi elinizi vicdaniniza koyun, Abdullah Gul'un Bilkent mezunu kizina is mi yok? Turbaniyla falan cok rahat edecegi bir suru is imkani vardi onun, dostlar sagolsun. Ama calismiyormus. E bu kiz niye yillarca perukla bilmemneyle universite okuyacagim diye yirtindi? Madem o universite egitimini ancak evde toz alirken, yemek yaparken degerlendirme imkani bulacakti, ve bu basindan beri belliydi, nicin o egitime gercekten ihtiyaci olan, calisacak, is gucune katkida bulunacak birisinin universite hakki gasp edildi (evet, universite "hak" degil ozunde, ama OSS var, kontenjanlar sinirli, kastim "spot", universitedeki "yer" yani). Ev hanimi olmak icin meslek lisesi+mahalledeki bicki dikis nakis kurslari yeterli olur diye dusunuyorum.

Burada "baslari ortuluyse okumasinlar hic, universite sinavina bile girmesinler" demiyorum. Bilerek abarttim. Asil demek istedigim, bu egitilmis kalifiye kadinlarin okuyup okuyup sonra eve kapanmamasi gerektigi. Onlari eve kapatan neyse, bunun bir an once degismesi lazim. Google'da bakinirken bir forum buldum, link vermekten korktugum icin veremiyorum (bu blogdan bir trafik oldugu dikkatlerini ceker de dadanip verip veristirmeye baslarlar diye korktum) ama isminde "irtica" kelimesi var, fikriniz olsun diye belirteyim. Forumun konusu, evlendikten sonra esinizin calismasini ister misiniz. Yazanlarin muhafazakar kesimden oldugu web sayfasinin kendisinden ve cevaplarda kullanilan dil ve referanslardan aleni zaten. Bir kisim "calissin tabi" diyor, bir kisim "evdeki gorevlerini aksatmadikca calissin, ne olacak" diyor. Ama cogunluk "calistirmam" diyor ve bunu her turlu Islami referansla mesrulastiriyor. Bir tanesi "evde calisacak o, benden cok is yapacak!" diyor, yapilacak isleri siraliyor, komikti. Ve cogunluk icin bir kadinin asil vazifesi Islam'a hizmet etmek: cocugunu iyi bir Musluman olarak yetistirmek, Islam'i dusunmek ve ogrenmek, Islam'i esine dostuna ogretmek. Herhangi bir is, meslek bundan cok daha onemsiz. Kadinlarin topluma ana katkisi dini yasamak ve ogretmek, aile veya ulke ekonomisine katki cok geri planda.

Iste bunun degismesi gerekiyor! Basortulu kadinin universite okumak icin cumle aleme karsi gosterdigi baskaldiriyi, universite bitirdikten sonra kocalarina, kayinbabalarina, babalarina -ozetle Islam'in arkasina siginan ataerkillige- karsi da gosterebilmesi gerekiyor. Soyut bir devlete, yabanci bir "laik Kemalist" guruha karsi direnmek gorece olarak kolay. Kocana direnebiliyor musun, babana direnebiliyor musun, hoca bilmemneefendiye direnebiliyor musun? Okuyacagim diye ortaya koydugun bireyi=kendini, calisacagim diye ailenin, ait oldugun muhafazakar cevrenin onune koyabiliyor musun? Cogu muhafazakar kadin koyamiyor. Onlari suclayamam. Cunku asil zor olan bu! Kocandan yiyecegin bir hakaret, universite kapilarinda cektigin cileden kat kat daha cok koyar insana zira. Ve bunun degismesi gerekiyor, bu muhafazakar erkeklerin universitede okuyabilsinler diye bayrak yaptiklari kadinlarin diploma sonrasi da is hayatinda varolabilmeleri icin kostek degil destek olmalari gerekiyor. AKP de, muhafazakar kesmin cogu da bu patriyarkal egilimlerini hasiralti ediyorlar, topu hemen "calismalarina izin verilmiyor, baski, zulum..." diye mazlum ayagina yataraktan karsi tarafa atiyorlar. Durust olsunlar hadi, kadinlarin calismasini da istemiyorlar, bireylesmesini de istemiyorlar. Bireylesmek daha az Musluman anlamina kesinlikle gelmiyor halbuki.

Ha denebilir ki, Mona Lisa Smile filmini izlemedin mi, orada da kiz kendi istegiyle ugrasip elde ettigi Yale uni. kabulune ragmen universiteye gitmiyor, evinin kadini oluyor. Kendi istegiyle evinin hanimi olanlar da vardir kesin, ama ben cogunlugunun kocalar/babalarin istegiyle is hayatina veda ettigini dusunuyorum. Yoksa niye kassinlar o kadar universite okuyacagim bitirecegim diye?

Ya Sonra? Sonrasi diplomali ev hanimligi. Universitede turban olsun olmasin diye kavga ederken biraz da sonrasini dusunmeli her iki taraf da. Perspektif olur.